Spread the love

Fa’u ‘e MELEANA ULAMOLEKA

Nuku’alofa – Me 25, 2021: 7.35pm (Nuku’alofa Times): ‘Oku toe mataotao ange ‘a kinautolu ‘oku nau hū mai ‘a e faito’o konatapu ki Tonga ni ‘o hange kuo hē holo ai ‘a e kau ma’u mafai.  ‘Oku ‘ikai kenau malava ke lakasi mo ta’ota’ofi ‘a e ngaahi founga fakapoto mo e naunau fakaonopooni ‘oku ngaue’aki.

Ka ko e hā ‘oku toutou mata’ivalea ai ‘a e kau ma’u mafaí, kae mohu ‘atamai ange mo founga ‘a e kau fetuku ta’efakalao holo e faito’o konatapu?

‘Oku ‘uhinga heni ki he kalasi ‘oku ‘iloa ko e “’aisi” (methamphetamine), kokeini (cocaine), maliuana (marijuana), mo ha toe faito’o pe ‘oku tapui fakalao ke ngaue’aki ‘i Tonga ni.

Ko e fehu’i ‘e tahá, kuo fakaivia nai ‘a e ngaahi kupu fekau’aki ‘i hono tau’i ‘o e faito’o konatapu ‘o hange ko e ngaahi taukei, poto’i ngaue, ‘ilo’ilo mo e malava ke fakatotolo’i mo tala ‘a e faito’o konatapu mo tali teke’i telia na’a tu’uta ‘i hota fonua mo e potu tahi?

‘Oku mahu’inga ai heni ‘a e Tō Folofola ‘a e Tama Tu’i ‘i hono huufi e Fale Alea ‘o Tonga 2021/22 ‘i he mahina ni.

“Ki mui ni mai, na’e tataki atu ‘a e tokanga ki he pole fakalilifu e faito’o konatapu, kā ‘oku hā mai ‘oku si’isi’i pe ‘oku te’eki ke ‘i ai ha ‘inasi ‘e vahe’i makehe ‘e he Fale ni pe ko e Pule’anga ke fakafepaki’i ‘aki ‘a e pole faingata’a ko eni.  ‘Oku totonu ke fakamu’omu’a heni ‘a e potungaue polisi mo e ngaahi va’a ‘oku nau fengaue’aki fakataha.”

Ko e mahu’inga’ia ia ‘a e Hau ‘o Tonga ke fakafepaki’i ‘a e fu’u pole lahi faufaua ‘oku milimilisino mo e kau ma’u mafai.

Na’e a’u ki he toko 720 ‘a e kakai na’e ma’u mo e faito’o konatapu talu mei 2018.  Ko e ta’u si’isi’i taha ko e ta’u 14 pea ko e motu’a tahá ko e ta’u 69.

‘I he fakamatala ‘a Tevita Vailea, Komīsiona Polisi Le’ole’o, ‘oku toe īīki ange e ta’u motu’a pea toe kaka ki ‘olunga ‘a e tokolahi e kakai fefine ‘oku ma’u mo e faito’okonatapu.

“Ko e taha ‘o e faito’okonatapu lahi taha ‘oku hū mai ki Tonga ni ko e ‘Aisi,” ko Vailea ia.

Kuo fekuki mai e potungaue he feinga ke taaimu’a ‘i he kau faihia ‘oku nau fokotu’utu’u ‘a hono hu mai e ngaahi faito’o konatapu.

“’Oku hū mai ia ‘i tahi he ngaahi founga kehekehe ‘o hangē ko e ngaahi uta mei muli, ko e ngaahi vaka īote,’i ai e ngaahi me’a ia he taimi ni ‘oku ‘omai pe ia ‘o lī taula ‘i tahi kae lava pe ‘a e lokeiti he satelaite ‘o tala pea ha’u pe ha taha ia ki ai ‘o ‘ave mei ai.  ‘A ia ko e ngaahi fōunga ko ia ‘oku ‘ikai ko ha ngaahi fōunga ia ‘oku ma’u ‘i Tonga´ ni, kā ko e ngaahi fōunga ia ‘oku ngaue’aki ‘i muli,” ko e fakamatala ia ‘a e Tokoni Komīsiona Polisi Le’ole’o.

Na’e toe fakamatala foki ‘a Sau Niulala, ko e Tokoni Pule Lahi ‘a e Potungaue Kasitomu, ‘o fekau’aki mo e ‘omai fakafūfū e faito’o konatapu he uta ‘a e kakai ‘i uafu.

“’I he ta’u 2019 na’a mau ma’u ai e faito’o konatapu na’e fa’o mai ‘i ha uta pea ko e faito’okonatapu lahi taha ia kuo mau ma’u. Na’e ma’u ia na’e fa’o ‘i ha kula (cooler) pea ‘oku takatakaī’i ‘i loto ai e ‘aisi,” ko e fakamatala ia ‘a Niulala.

Koe’uhi ko e natula hono uta fakafufuu mai e faito’o konatapu, ‘oku mahu’inga ke toe leleiange ‘a e ngaahi naunau ngaue ‘i uafu.

“’Oku mau taumu’a ki he patiseti hoko ko ‘eni ‘a e pule’anga ke kumi ha’a mau misi scanner ke tokoni ki hono sivi ‘o e ngaahi uta,” ko e fakamatala ia ‘a e Tokoni Pule Lahi ‘o e Kasitomu.

‘Oku kau atu foki mo Rev. Semisi Kava ‘o e Siasi Uesiliana Tau’ataina ‘o Tonga ‘i hono tokoni’i ‘a kinautolu kuo palopalema e mo’ui mei he faito’o konatapu.

“Ko e lahi e tāmate mo e fakamamahi ‘i ‘api, mo e māvae, ko e faka’ilonga ia ‘a e lahi ange e faito’okonatapu,” ko e fakamatala ia ‘a Rev. Kava.

Na’a ne pehē ko e to’utupu ta’u 18 ki he 35 ‘oku lahitaha ‘enau ngaue ta’efakalao ‘aki e faito’o konatapu.

“‘Oku ngāue’aki ‘e he fānau tokolahi e faito’okonatapu ko ha solova’anga ia ki ha’a nau ngaahi palopalema … … ‘o uesia lahi ‘a honau ‘atamai ‘o nau kohu pe kinautolu ‘oku sai ‘enau ngaue’aki.”

Hange pe ko e Tō Folofola ‘a e Tama Tu’i, ‘oku fiema’u ke fakaivia ‘a e Potungaue Polisi mo e ngaahi kupu fengaue’aki kenau malava ‘o tau’i e fu’u sunami kuo kavahia ai ‘a Tonga ni mo hono kakai.

“‘Oku mahu’inga kemau fengaue’aki mo tu’u fakataha mo e kakai ke tau’i e faito’okonatapu … … pea ‘oku mau ‘unu atu eni ke talatalanoa mo e kakai he ngaahi kolo,” ko Tevita Vailea ia, Tokoni Komīsiona Polisi Le’ole’o.

‘I he tapou ‘a Rev. Kava, “‘oku mahu’inga ke ako’i e kakai ke nau ‘ilo tokamu’a ki he ngaahi nunu’a ‘o e faito’okonatapu mo ‘ene uesia tamaki ki he mou’i mo e nofo ’ae sōsaieti.”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *